fikhul-ekber2

Allahu është Krijues dhe Furnizues]

وَكَانَ اللهُ تَعَالَى خَالِقاً قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَ ، وَ رَازِقاً قَبْلَ أَنْ يَرْزُقَ .



Allahu i madhëruar ka qenë Krijues (Halik) para se të krijojë dhe Furnizues (Rrazik) para se të furnizojë.[50]





[Të pamurit e Allahut në Botën tjetër pa (modalitetin) si]

وَاللهُ تَعَالَى يُرَى فِي اْلآخِرَةِ ، وَ يَرَاهُ الْمُؤْمِنُونَ وَ هُمْ فِي الْجَنَّةِ بِلاَ تَشْبِيهٍ وَ لاَ كَيْفِيَّةٍ ، و لا كَمِّيَّةٍ ، وَ لاَ يَكُونُ بَيْنَهُ وَ بَيْنَ خَلْقِهِ مَسَافَةٌ .



Allahu i madhëruar do të shihet në Botën tjetër (ahiret). Besimtarët do ta shohin në xhenet pa përngjasim (bi la teshbihin) dhe pa hyrë në cilësi (ve la kejfijjetin) dhe pa sasi (we la kemmijjetin).[51] Ndërmjet Tij dhe krijesave nuk do të ketë distancë.[52]





[Imani është deklarim dhe besim]

وَاْلإِيمَانُ هُوَ اْلإِقْرَارُ وَ التَّصْدِيقُ .




Imani është deklarimi me gjuhë dhe besimi me zemër[53].





[Imani nuk zmadhohet as nuk zvogëlohet]

وَ إِيمَانُ أَهْلِ السَّمَاءِ وَ اْلأَرْضِ لاَ يَزِيدُ وَ لاَ يَنْقُصُ[54]. وَالْمُؤْمِنُونَ مُسْتَوُونَ فِي اْلإِيمَانِ وَ التَّوْحِيدِ مُتَفَاضِلُونَ فِي اْلأَعْمَالِ .

وَاْلإِسْلاَمُ هُوَ التَّسْلِيمُ وَ اْلإِنْقِيَادُ لأَوَامِرِ اللهِ تَعَالَى ، فَفِي طَرِيقِ اللُّغَةِ فَرْقٌ بَيْنَ اْلإِيمَانِ وَ اْلإِسْلاَمِ ، وَ لَكِنْ لاَ يَكُونُ إِيمَانٌ بِلاَ اِسْلاَمٍ ، وَ لاَيوُجَدُ إسْلاَمٌ بِلاَ إِيمَانٍ فَهُمَا كَالظَّهْرِ مَعَ الْبَطْنِ ، وَالدِّينُ اسْمٌ وَاقِعٌ عَلَى اْلإِيمَانِ وَ اْلإِسْلاَمِ وَ الشَّرَائِعِ كُلِّهَا .



Imani i banorëve të qiellit[55] dhe të tokës[56] nuk zmadhohet as nuk zvogëlohet.[57]

Besimtarët janë të barabartë në besim dhe në monoteizëm (manifestimin e njësisë së Zotit), kurse epërsitë janë në veprim.

Islami është dorëzim dhe përkushtim (lojalitet) ndaj urdhërave të Allahut të madhëruar. Gjuhësisht ekziston dallim ndërmjet imanit dhe islamit, por nuk ka iman pa islam, dhe as islam pa iman. Këto të dyja janë të lidhura njëra me tjetrën, sikurse jashtësia (shpina) me brendësinë (barkun).[58]

Fjala din (fe) është emër, i cili përdoret për imanin dhe islamin dhe për të gjitha sheriatet (ligjet).[59]





[Njohja e Allahut si e ka përcaktuar vetë Ai]

نَعْرِفُ اللهَ تَعَالَى حَقَّ مَعْرِفَتِهِ ، كَمَا وَصَفَ نَفْسَهُ ، (فِي كِتَابِهِ بِجَمِيعِ صِفَاتِهِ) ، وَلَيْسَ يَقْدِرُ أَحَدٌ أَنْ يَعْبُدَ اللهَ تَعَالَى حَقَّ عِبَادَتِهِ كَمَا هُوَ أَهْلٌ لَهُ ، لَكِنَّهُ يَعْبُدُهُ بِأَمْرِهِ كَمَا أَمَرَ ،(بكتابه وسنة رسوله) . وَ يَسْتَوِي الْمُؤْمِنُونَ كُلُّهُمْ فِي الْمَعْرِفَةِ وَ الْيَقِينِ وَ التَّوَكُّلِ وَالْمَحَبَّةِ وَ الرِّضَى وَ الْخَوْفِ وَ الرَّجَاءِ وَ اْلإِيمَانِ فِي ذَلِكَ وَ يَتَفَاوَتُونَ فِيمَا دُونَ اْلإِيمَانِ فِي ذَلِكَ كُلِّهِ .



Allahun e madhëruar e kemi njohur me njohje të vërtetë, si e ka përshkruar Ai veten (në Kur’an) me të gjitha cilësitë e Tij. Askush nuk ka mundësi ta adhurojë përsosmërisht Allahun e madhëruar në mënyrën, e cila është e denjë për Të. Por, ai e adhuron Atë, sipas urdhërit të Tij (siç e ka urdhëruar atë në Kur’an dhe si e ka urdhëruar atë i dërguari i Tij me sunnetin e tij).[60]

Të gjithë besimtarët janë të barabartë në njohje, bindje, besnikëri, dashuri, kënaqësi, frikërespekt, shpresë dhe besim. Në tërë këto, në çdo gjë, mund të arrijnë epërsi, përveçse në iman.[61]





[Shpërblimi dhe ndëshkimi]

وَاللهُ تَعَالَى مُتَفَضِّلٌ عَلَى عِبَادِهِ عَادِلٌ قَدْ يُعْطِي مِنَ الثَّوَابِ أَضْعَافَ مَا يَسْتَوْجِبُهُ الْعَبْدُ تَفَضُّلاً مِنْهُ ، وَ قَدْ يُعَاقِبُ عَلَى الذَّنْبِ عَدْلاً مِنْهُ وَقَدْ يَعْفُو فَضْلاً مِنْهُ .



Allahu i madhëruar është i Mëshirshëm dhe i Drejtë kundrejt robërve të Tij.

Robit të Tij ia shumëfishon shpërblimin nga ajo të cilën e meriton, prej mirësisë së Tij.[62]

Ndërsa për mëkate ndëshkon sipas drejtësisë, por edhe për (të këqiat[63]) fal me mirësinë e Tij.[64]





[Ndërmjetësimi (shefa’ati)]

وَ شَفَاعَةُ اْلأَنْبِياَءِ عَلَيْهِمُ الصَّلاَةُ وَالسَّلاَمُ وَشَفَاعَةُ نَبِيِّنَا صَلَّى اللهُ تَعاَلَى عَلَيْهِ وَ سَلَّمَ لِلْمُؤْمِنِينَ الْمُذْنِبِينَ وَ لأَهْلِ الْكَبَائِرِ مِنْهُمْ (الْمُسْتَوْجِبِينَ لِلْعِقَابِ ) حَقٌّ (ثابت) .



Ndërmjetësimi (shefa’ati) i pejgamberëve të Zotit dhe ndërmjetësimi i Pejgamberit tonë alejhisselam për pasuesit e tij mëkatarë, sidomos për ata, të cilët kanë bërë mëkate të rënda (dhe që i kanë merituar dënimet), është e vërtetë (e konfirmuar).[65]



[Matja e veprave në Botën tjetër, burimi, zhdëmtimi,

xhenneti dhe xhehennemi]

وَ وَزْنُ اْلأَعْمَالِ بِالْمِيزَانِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حَقٌّ ، وَالْقِصَاصُ فِيمَا بَيْنَ الْخُصُومِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حَقٌّ ، وَ إِنْ لَمْ تَكُنْ لَهُمُ الْحَسَنَاتُ طَرْحُ السَّيِّئَاتِ عَلَيْهِمْ جَائِزٌ وَ حَقٌّ ، وَ حَوْضُ النَّبِيِّ عَلَيْهِ الصَّلاَةُ وَ السَّلاَمُ حَقٌّ .



Matja e veprave (el-mizan) (të njerëzve) në Ditën e gjykimit, në matësen e Mizanit është e vërtetë.[66]

Marrja e zhdëmtimit (kisas) ndërmjet kundërshtarëve në Ditën e gjykimit është e vërtetë. Nëse ata (dëmtuesit) nuk kanë punë të mira, atëherë atyre do t’u shpërndahen veprat e këqia (të të dëmtuarëve), kjo është e lejuar dhe e vërtetë.[67]

Burimi (el-hawd) i Pejgamberit a.s. është e vërtetë. [68]





[Xhenneti dhe xhehennemi janë të krijuar aktualisht,

përkundër pikëpamjes të mu’tezilitëve]

وَ الْجَنَّةُ وَ النَّارُ مَخْلُوقَتَانِ الْيَوْمَ لاَ تَفْنِيَانِ أَبَداً ، ( وَ لاَ تَمُوتُ الْحُورُ الْعِينُ أَبَداً ( . وَ لاَ يَفْنَى عِقَابُ اللهِ تَعَالَى وَ لاَ ثَوَابُهُ سَرْمَداً .



Xhenneti dhe xhehennemi janë të krijuar aktualisht dhe kurrë nuk do të shkatërrohen. [69]

(Virgjëreshat e xhennetit (el-hûr’ul-în) kurrë nuk do të vdesin.[70])

Dhe ndëshkimi i Allahut, dhe as shpërblimi i Tij nuk do të zhduken kurrë.[71]





[Allahu udhëzon dhe lë në lajthim]

وَ اللهُ تَعَالَى يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ فَضْلاً مِنْهُ ، وَ يُضِلُّ مَنْ يَشَاءُ عَدْلاً مِنْهُ ، وَ إِضْلاَلُهُ خِذْلاَنُهُ ، وَ تَفْسِيرُ الْخِذْلاَنِ أَنْ لاَ يُوَفِّقَ الْعَبْدُ إِلَى مَا يَرْضَاهُ مِنْهُ ، وَ هُوَ عَدْلٌ مِنْهُ ، وَ كَذَا عُقُوبَةُ الْمَخْذُولِ عَلَى الْمَعْصِيَةِ ، وَ لاَ نَقُولُ إِنَّ الشَّيْطَانَ يَسْلُبُ اْلإِيمَانَ مِنْ عَبْدِهِ الْمُؤْمِنِ قَهْراً وَ جَبْراً ، وَ لَكِنْ نَقُولُ الْعَبْدُ يَدَعُ اْلإِيمَانَ فَإِذَا تَرَكَهُ فَحِينَئِذٍ يَسْلُبُهُ مِنْهُ الشَّيْطَانُ .



Allahu e udhëzon në rrugë të drejtë kë të dëshirojë me mirësinë e Tij, kurse e lë në humbje kë të dëshirojë sipas drejtësisë së Tij.[72] Të lënit në humbje të dikujt (nga Ai) është ndërprerja e ndihmës së Tij për atë. Fjala el-hidhlan tregon se njeriu nuk është i udhëzuar në atë çka Allahu e çmon, e kjo është nga drejtësia e Tij. Rast i ngjashëm është me ndëshkimin e të braktisurit (el-mahdhul), i cili i është lënë mundësisë së të gabuarit. [73]

Dhe nuk themi: Djalli e ka rrëmbyer imanin prej njeriut besimtar me dhunë dhe me detyrim, por themi se kur njeriu e braktis besimin dhe pasi e lë atë, atëherë djalli e rrëmben atë prej tij.[74]





[Sprovimi në jetën e pasvdekjes]

وَسُؤَالُ مُنْكَرٍ وَ نَكِيرٍ فِي الْقَبْرِ حَقٌّ ، وَ إِعَادَةُ الرُّوحِ إِلَى جَسَدِ الْعَبْدِ حَقٌّ ، وَ ضَغْطَةُ الْقَبْرِ حَقٌّ ، وَ عَذَابُهُ حَقٌّ كَائِنٌ لِلْكُفَّارِ كُلِّهِمْ أَجْمَعِينَ وَ لِبَعْضِ الْمُسْلِمِينَ .



Pyetjet e Munkirit dhe Nekirit në jetën e pasvdekjes (varr) janë të vërteta.[75]

Kthimi i shpirtit (ruh) te njeriu (në trup gjatë qëndrimit) në varr është e vërtetë.[76]

Shtrëngimi i varrit është i vërtetë. Edhe vuajtja[77] nga ai është i vërtetë, për të gjithë jobesimtarët dhe për disa muslimanë (mëkatarë) është e vërtetë.[78]





[Cilat cilësi të Zotit mund të ceken në gjuhën persishte]

وَ كُلُّ ماَ ذَكَرَهُ الْعُلَمَاءُ بِالْفَارِسِيَّةِ مِنْ صِفَاتِ اللهِ تَعَالَى عَزَّتْ اَسْماَؤُهُ وَ تَعاَلَتْ صِفاَتُهُ فَجَازَ الْقَوْلُ بِهِ سِوَى الْيَدِ بِالْفَارِسِيَّةِ ، وَ يَجُوزُ أَنْ يُقَالَ " بُرْوى خدا " بِلاَ تَشْبِيهٍ وَ لاَ كَيْفِيَّةٍ .



Tërë atë që dijetarët e theksuan në gjuhën persishte nga cilësitë e Allahut të madhëruar, të lavdëruar qofshin emrat ë Tij dhe të lartësuara qofshin cilësitë ë Tij, është e lejuar që t’i përdorim në të folur përveç dorës (el-jedd) në gjuhën persiane. Lejohet të thuhet Ruji Hoda (rujé khodâ[79]) (Fytyra, Qenia, Qenësia e Allahut), por kjo është pa ngjashmëri me çkado dhe pa (modalitetin) si.[80]





[Kuptimi i afërsisë dhe i largësisë së Allahut me krijesat e Tij]

وَ لَيْسَ قُرْبُ اللهِ تَعَالَى وَ بُعْدُهُ مِنْ طَرِيقِ طُولِ الْمَسَافَةِ وَ قَصْرِهَا ، وَ لَكِنْ عَلَى مَعْنَى الْكَرَامَةِ وَ الْهَوَانِ ، وَ لَكِنَّ الْمُطِيعَ قَرِيبٌ مِنْهُ بِلاَ كَيْفَ ، وَ الْعَاصِي بَعِيدٌ عَنْهُ بِلاَ كَيْفَ ، وَ الْقُرْبُ وَ الْبُعْدُ وَ اْلإِقْبَالُ يَقَعُ عَلَى الْمُنَاجِي ، وَ كَذَلِكَ جِوَارُهُ فِي الْجَنَّةِ وَ الْوُقُوفُ بَيْنَ يَدَيْهِ بِلاَ كَيْفَ .



Afërsia apo largësia e Allahut nuk është në kuptimin e gjatësisë apo të shkurtësisë së distancës hapësinore[81], por në kuptim të nderimit dhe nënçmimit. Besimtari i bindur është i afërt me Allahun, pa cilësinë e njohur mbi afërsinë, kurse njeriu jo i bindur është larg Allahut, pa cilësinë e njohur mbi largësinë. Afërsia, largësia dhe afrimi ka mundësi të bëjë me njeriun që lutet, por po ashtu edhe me fqinjësinë e Tij në xhennet dhe me qëndrimin para Tij, pa hyrë në cilësi.[82]





[Barabarësia e ajeteve kur’anore]



وَ الْقُرْآنُ مُنَزَّلٌ عَلَى رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمَ وَ هُوَ فِي الْمُصْحَفِ مَكْتُوبٌ ، وَ آيَاتُ الْقُرْآنِ فِي مَعْنَى الْكَلاَمِ كُلُّهَا مُسْتَوِيَّةٌ فِي الْفَضِيلَةِ وَ الْعَظَمَةِ إِلاَّ أَنَّ لِبَعْضِهَا فَضِيلَةُ الذِّكْرِ وَ فَضِيلَةُ الْمَذْكُورِ ، مِثْلُ آيَةِ الْكُرْسِيِّ ، لأَنَّ الْمَذْكُورَ فِيهَا جَلاَلُ اللهِ وَ عَظَمَتُهُ وَ صِفَاتُهُ ، فَاجْتَمَعَتْ فِيهَا فَضِيلَتَانِ فَضِيلَةُ الذِّكْرِ وَ فَضِيلَةُ الْمَذْكُورِ ، وَ فِي صِفَةِ الْكُفاَّرِ فَضِيلَةُ الذِّكْرِ فَحَسَبْ وَلَيْسَ فِي الْمَذْكُورِ فَضِيلَةٌ وَهُمُ الْكُفَّارُ ، وَ كَذَلِكَ اْلأَسْمَاءُ وَالصِّفَاتُ كُلُّهَا مُسْتَوِيَّةٌ فِي الْعَظَمَةِ وَ الْفَضْلِ لاَ تَفَاوُتَ بَيْنَهُمَا .



Kur`ani i është shpallur Pejgamberit a.s. dhe ai është shkruar në mus`haf. Ajetet kur`anore, në kuptim të të folurit, janë të barabartë në pikëpamje të vlerës dhe të madhërisë, përveçse disa prej tyre kanë vlerë sipas lëndës së vet dhe vlerë për shkak të karakteristikës së përmbajtjes, si për shembull, ajet’ul-kursijj, pasi që në të përmendet Allahu i madhëruar, madhëria e Tij, cilësitë e Tij. Në këtë ajet bashkohen dy vlera: vlera e përmendjes /dhikrit dhe vlera e Atij që përmendet në të. Kurse në ajetet në të cilat bëhen rrëfimet mbi jobesimtarët, është vetëm vlera e përmendjes, por jo edhe vlera e atyre, pabesimtarëve që përmenden në to (el-medhkur).

Po ashtu, të gjithë emrat dhe cilësitë e Zotit janë të barabartë sipas vlerës dhe madhërisë së vet dhe midis tyre nuk ka kundërthënie.[83]





[Prindërit dhe axha i Muhammedit a.s.]



وَ واَلِداَ رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمَ ماَتاَ عَلَى الْكُفْرِ ، وَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمَ ماَتَ عَلَى اْلإِيماَنِ ، وَ أَبُو طاَلِبٍ عَمُّهُ ماَتَ كاَفِراً.



Prindërit e të Dërguarit a.s. kanë vdekur në mosbesim (kufr); kurse i Dërguari a.s. ka vdekur me besim.[84] Edhe Ebu Talibi, axha i tij, ka vdekur mosbesimtar.[85]





[Fëmijët e Muhammedit a.s.]

وَ قَاسِمٌ وَ طَاهِرٌ وَ إِبْرَاهِيمُ كَانُوا بَنِي رَسُولِ اللهِ ، وَ فَاطِمَةُ وَ رُقَيَّةُ وَ زَيْنَبُ وَ أُمُّ كُلْثُومِ كُنَّ جَمِيعاً بَنَاتُ رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمَ وَ رَضِيَ عَنْهُنَّ .



Kasimi, Tahiri dhe Ibrahimi janë djemtë e të Dërguarit të Zotit, kurse Fatimja, Rukajja, Zejnebja dhe Ummi Kulthumi janë të gjitha vajzat e të Dërguarit a.s., Allahu qoftë i kënaqur me ta.[86]





[Kërkimi i besimit të vërtetë rreth disa paqartësive

në shkencën e besimit]

وَ إِذَا أُشْكِلَ عَلَى اْلإِنْسَانِ شَيْءٌ مِنْ دَقَائِقِ عِلْمِ التَّوْحِيدِ فَيَنْبَغِي لَهُ أَنْ يَعْتَقِدَ مَا هُوَ الصَّوَابُ عِنْدَ اللهِ تَعَالَى إِلَى أَنْ يَجِدَ عَالِماً فَيَسْأَلُهُ ، وَ لاَ يَسِعُهُ تَأْخِيرُ الطَّلَبِ وَ لاَ يَعْذِرُ بِالْوَقْفِ فِيهِ ، وَ يَكْفُرُ إِنْ وَقَفَ .



Nëse njeriu përballet me paqartësi në ndonjërën prej hollësive nga shkenca e besimit (ilm’ut-tewhid[87]), ai duhet të besojë detyrimisht, ashtu si është e drejtë tek Allahu i Madhëruar, derisa nuk e gjen një dijetar, të cilin do ta pyeste për çështjen në fjalë. Nuk lejohet vonimi i kërkimit (rreth asaj paqartësie), hezitimi në atë gjendje nuk është i justifikueshëm dhe (vazhdimi i) të qëndruarit në atë gjendje është mosbesim.[88]



[Lajmi për Mi’raxhin është i vërtetë]

وَ خَبَرُ الْمِعْرَاجِ حَقٌّ ، فَمَنْ رَدَّهُ فَهُوَ مُبْتَدِعٌ ضَالٌّ .



Lajmi për Mi’raxhin është i vërtetë. Kush e refuzon këtë, ai është novator (dhe) i lajthitur[89]





[Sunneti për parashenjat e shkatërrimit të botës]

وَ خُرُوجُ الدَّجَالِ ، وَ يَأْجُوجِ وَ مَأْجُوجِ ، وَ طُلُوعُ الشَّمْسِ مِنْ مَغْرِبِهَا ، وَ نُزُولُ عِيسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ مِنَ السَّمَاءِ ، وَ سَائِرُ عَلاَمَاتِ يَوْمِ الْقِيَامَةِ عَلَى مَا وَرَدَتْ بِهِ اْلأَخْبَارُ الصَّحِيحَةُ حَقٌّ كَائِنٌ ، وَ اللهُ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ إِلَى صِراَطٍ مُسْتَقِيمٍ .

Edhe paraqitja e Dexhallit, Jexhuxhit dhe Mexhuxhit, lindja e Diellit nga Perëndimi, zbritja e Isait alejhi’s-selam nga qielli dhe parashenjat e tjera të Ditës së Gjykimit, siç transmetohet në hadithet autentike, është e vërtetë që do të ndodhë.[90]

Allahu i madhëruar e përudh në rrugë të drejtë kë të dëshirojë! [91]



--------------------------------------------------------------------------------

[1] Nëntitujt nuk janë pjesë të origjinalit, por të përkthyesit, me qëllim të qartësimit të tekstit, andaj janë futur brenda kllapave [- ]. Po ashtu, në ndarjen e nëntitujve, nuk i jemi përmbajtur asnjë modeli të deritashëm, në arabisht apo në anglisht.

[2] Tewhid do të thotë monoteizëm. Disa njerëz e përkthejnë tewhidin e Allahut si Njësia e Zotit. Ky përkthim është i gabuar në mënyrë të rrezikshme, i cili mund të çojë drejt blasfemisë. Tewhidi kërkon të njohurit e Krijuesit me atributet e Tij të përkryera, që tregojnë Unitetshmërinë dhe Njëjtësinë e Tij absolute. Vëmë re se Imam Ebu Hanifeh r.a. e përmend tewhidin islam si një(sh), duke pasqyruar mendimin e muslimanëve të hershëm të drejtë. Kjo i refuzon novatorët e dëmshëm, të cilët paraqitën një koncept të ri filozofik të të qenit të tewhidit tre llojësh (rububijjeh, uluhijjeh dhe esma` we’s-sifat). … Një klasifikim i tillë nuk është përmendur kurrë në Kur’an, as nuk është mësuar apo përmendur prej Pejgamberit a.s., gjatë gjithë jetës së tij, as ndokush prej ehli bejtit apo prej sahab’ul-kiram, nuk e ka përmendur kurrë atë, apo ndokush prej numrit të madh të tabiinëve, apo tebei tabiinëve. Thënë thjesht, risia e re e tre tewhidëve në vend të një-rit është një filozofi e re, e panevojshme dhe e metë. Çdokush duhet të bëjë përpjekjet më të mira, për t’iu përmbajtur me vendosmëri tewhidit të pastër, si në Kur’an dhe sunetin autentik, dhe të refuzojë novatorizmat e bëra prej njerëzve të gabueshëm. Sipas: Al-Fiqh Al-Akbar, (The Great Fiqh), by Al-Imam Al-A’dham Abu Hanifah (R.A.), përkthimin dhe komentin në gjuhën angleze prej: Muhammad bin Yahya Ninowy: Sipas: http://www.ummah.net/Al_adaab/aqeedah/fiqh_al_akbar.html.

Shih edhe komentin rreth fjalës tewhid: Muhammed Abduhu, Risale et-Tewhid – Rasprava o islamskom monoteizmu, Sarajevë, 1989, fq. 18-41.

Shprehja tewhid, sipas Xha’fer Idris, dijetar nga Sudani, nxirret nga fjala wahid apo ehad, që d.m.th. një. Shprehja tewhid përmban tri pikëpamje:

1. Pranon faktin se vetëm Zoti krijon, furnizon dhe e mban botën. Këtë fakt e pranojnë muslimanët dhe të tjerët.

2. Zoti përmban cilësitë që janë unikale për llojin e Tij, cilësi që nuk janë të ngjashme me askënd dhe me asgjë.

3. Vetëm Zoti meriton adhurim. (Ziauddin Sardar & Merryl Wyn Davies, Faces of Islam, Kuala Lumpur, 1989, në: Glasnik Vrhovnog islamskog starjesinstva, Sarajevë, 3/1990, fq. 55 e tutje.

[3] Këtu Imami Ebu Hanifeh i është shmangur theksimit të dëshmisë për ekzistimin e Allahut. Ekzistimi i Allahut është mbjellë në natyrën e pastër, në të cilën njerëzit linden, kurse pejgamberët janë dërguar vetëm t’ua shpjegojnë njerëzve tevhidin. Për këtë arsye, të gjithë ata kanë ftuar njerëzit të dëshmojnë se "nuk ka hyjni tjetër pos Zotit" me çka edhe hyhet në fe e jo "të dëshmojnë se Allahu ekziston". Allahu xh.sh. thotë: "Ne nuk dërguam asnjë të dërguar para teje e të mos i kemi shpallur atij se: "Nuk ka zot tjetër përveç Meje, pra më adhuroni". El-Enbija (21), 25. Et-Taftazanij, Sherh’ul-akaidi’n-nesefijjeh, Bejrut, pa vit botimi.

Ebu Hanife mendon se imani përbëhet prej dy komponentëve kryesore dhe se bartësi i imanit duhet t’i ketë këto dy komponentë në çdo çast të jetës së tij.

El-Esh’ariu mendon se "ringjallja e krijesave" është e mundshme dhe për këtë sjellë prova nga Kur’ani (Sureja 36: 78-79 dhe 80, por edhe prova logjike. Shih: El-Esh’arij, Kitab’ul-lum’a, op. cit., fq. 30-31.

[4] Ebu Hanifeh qorton se nuk është korrekte që Allahu të kuptohet në kuptim të numrit një (1), sepse edhe ky numër mund të ndahet në dy gjysma, në dhjetëshe, qindëshe ... M. Omerdic, Allahova dz. s. jednoca, Islamska Misao, nr. 17/1980, Sarajevë, fq. 21. (Meqë autori M. Omerdiq përmendet shumë herë gjatë këtij komenti, në vazhdim nuk do të përmendet çdoherë dhe lexuesi duhet ta ketë këtë parasysh. NI).

El-Esh’arij lidhur me njësinë e Zotit pohon se "sundimi i dy zotave nuk mund të jetë harmonike dhe efikase, sepse në këtë rast paaftësia do t’i përshkruhej medoemos njërit, apo të dyve….". El-Esh’arij, Kitab’ul-lum’a, op. cit., fq. 29.

M. Mahmud këtë çështje e shtron: "Allahu është Një, përkatësisht, nuk ndahet, nuk copëtohet, nuk mund të bëhet diç, ose pjesë, nuk ka kundërshtar, as rival ... Plotësia, mangësia dhe rritja nuk janë karakteristika të Tij. Ai nuk i nënshtrohet analizës e sintezës, ndarjes dhe bashkimit. Ai është Një në qenien e vet. Kjo do të thotë se Ai nuk copëtohet në vete, nuk është në kundërshtim dhe nuk kundërshtohet, por tek Ai kundërshtitë takohen në një unitet të atillë të përkryer, ku nuk ka kontrast, as konflikt. Sipas: Mustafa Mahmud, Allahu xh. sh., botimi II, Prizren, 2000/1421, fq. 9.

[5] Es-Samed paraqet emrin e superioritetit të Allahut të madhëruar, që do të thotë, I Vetmi që nuk ka nevojë për asgjë nga askush, por gjithkush ka nevojë për Të për gjithçka. Sipas: Al-Fqh Al-Akbar (The Great Fiqh, By Al-Imam Al-A’dham Abu Hanifah (R.A.) (80-150H.), Comments and translation by Muhammad bin Yahya Ninowy, http://www.ummah.net/Al_adaab/aqeedah/fiqh_al_akbar.html.

[6] Shih: Esh-Shura, 11.

[7] El-Esh’ariu pohon se "Nëse Zoti do të ishte i ngjashëm me krjesat, atëherë Ai medoemos do të duhej të krijohej, sikur edhe të gjitha krijesat e tjera. …". Sipas: Abu Al-Hasan Al-Ash’ari, Kitab’ul-lum’a (Thelbi i polemikës), përkthimi boshnjakisht, Sarajevë, 1421 h./2000, fq. 28.

[8] Këto cilësi quhen es-sifat’ul-fi`lijjeh d.m.th. ato cilësi, manifestimi i të cilave ka të bëjë me krijesat. Këto cilësi janë objekt mospajtimi mes dijetarëve të ilm’ul-kelamit. Theksohen përkufizimet vijuese për dallimin e cilësive të qenies, nga ato të veprimit (es-sifat’udh-dhatijjeh ve’s-sifat’ul-fi`lijjeh).

a) Te mu`tezilitët është tërë ajo që është e mundur të bëhet ose të mos bëhet nga cilësitë e veprimit. Thuhet p.sh. i krijoi filanit e filanit fëmijë, ndërsa tjetrit jo, ose e furnizoi Zejdin me pasuri, kurse Amrin jo, etj. E ajo që nuk pranon mohim është prej cilësive të qenies, si p.sh.: Dija dhe Fuqia. Nuk thuhet për Allahun "nuk ka ditur" ose "nuk ka mundur". Vullneti dhe Të Folurit janë dy cilësi, mbi të cilat aplikohet trajta mohuese. Allahu xh.sh. thotë: "Allahu dëshiron t’ua lehtësojë dhe nuk dëshiron t’ua vështirësojë" dhe "Allahu me të folur i ka folur Musait" dhe "Allahu nuk do t’u flasë në Ditën e gjykimit". Sipas tyre, Vullneti dhe Të Folurit, janë cilësi të veprimit, të cilat janë krijuar dhe nuk janë të përhershme.

b) Tek esh`aritët është ajo, mohimi i të cilës medoemos tërheq konstituimin e kundërshtisë nga cilësitë e qenies. Nëse do ta mohonte jetën, kjo do të thoshte të vënurit e vdekjes, ose nëse do ta mohonte Fuqinë, kjo do të thoshte të vënurit e pafuqisë, diturinë të paditurisë etj.. Ajo, mohimi i të cilës nuk tërheq vënien e kundërshtisë, është prej cilësive të veprimit. Nëse do ta mohonte ringjalljen, ose vdekjen, ose krijimin, ose furnizimin, kjo nuk do të tërhiqte me vete kundërshtitë e këtyre veprimeve. Për dallim, prej përkufizimit paraprak, nëse do të mohohej Vullneti, kjo do ta tërhiqte detyrimin, e nëse do ta mohonte Të Folurit, kjo do ta tërhiqte heshtjen, që është e papranueshme dhe se, së këndejmi, këto dy cilësi numërohen në cilësitë e qenies dhe për këtë arsye nuk janë të krijuara, por janë të përhershme. Gjerësisht: El-Esh’arij, Kitab’ul-lum’a, op. cit., fq. 29.

c) Përkufizimi te maturiditët është se e tërë ajo me të cilën përshkruhet Allahu, ndërkohë që nuk lejohet të përshkruhet me të kundërtën e saj, është prej cilësive të qenies, sikur Fuqia dhe Dija. Et-Taftazanij, Sherh’ul-akaidu’un-nesefijjeh, op. cit..

[9] Cilësitë substantive të Krijuesit, El-Esh’ariu i trajton themeltësisht, me dallim që të folurit dhe vullnetin e Tij, i trajton më gjerësisht. Kitab’ul-lum’a, op. cit., fq. 34 etj.

[10] Të gjitha cilësitë e veprimit, reduktohen nën një cilësi, e cila quhen Et-Tekwin, e cila nuk është e krijuar. Ky është qëndrimi i shkollës maturidite, i cili përcillet nga paraprakët, të cilët kanë jetuar para Ebu’l-Hasan El-Esh’ariut. Kështu fjalët e Ebu Xhafer Et-Tahaviut: "Ai ka pasur cilësinë e Krijuesit, para asaj të cilën e sundon" dhe "Ai ka qenë Krijues, para të krijuarës" duhet të kuptohen në këtë kuptim. Allahu xh..sh. është Krijues sipas qëndrimit unanim, e kjo është pa cilësitë e krijimit dhe shpartallimit (et-tekvin), e pamundur sikur që është e pamundur të dijë pa cilësinë e dijes. Më tej është e domosdoshme që kjo cilësi të jetë e përhershme prej pafillimësisë, sepse është e pamundur që veprat e krijuara dhe ndryshimet të ndodhin në Qenien Hyjnore. Emërtimi i kësaj cilësie dallon sipas dallimit të gjurmëve të veprimit të tij. … etj. Shih: Et-Taftazani, Sherh’ul-mekasid, sipas: Krahaso: http://www.islam.co.ba/aktuelno/index.php?subaction=ostalo&id=1070833816

[11] Zoti krijon jo nga nevoja, por për krijesat, sepse po të krijonte nga nevoja, kjo do të nënkuptonte plotësimin e mungesave e të metave, cilësi këto të papranueshme për Krijuesin Absolut. Vehbi Gavoçi, op. cit., fq. 53.

[12] Vehbi Gavoçi pohon se "Cilësitë e Zotit i besojmë në mbështetje të faktit se ato janë përmendur në Kur’an dhe se logjika e shëndoshë i pranon si të tilla." Op. cit., fq. 43.

Njeriu i përngjason Krijuesit me dallim që cilësitë e Zotit janë përherë dhe ngaherë, kurse të njeriut janë të krijuara dhe të kufizuara në kohë dhe hapësirë. El-Esh’arij, Kitab’ul-lum’a, op. cit., fq. 50 dhe fusnota 79.

[13] Vehbi Gavoçi, duke komentuar Akaidin e Tahaviut pohon se "gërmat, fjalët, shkrimi, shtypja e Kur’anit, ngjyra me të cilën është shkruar dhe letra në të cilën është shkruar, - që të gjitha, janë të krjuara, por Kur’ani vetë nuk është i krijuar." Op. cit., fq. 92.

[14] Imam Maturidiu pohon se "Kur’ani është të folurit e Allahut, shkronjat dhe tingujt janë të krijuar, por nuk themi se të folurit është gjendje (hal) në Mus’haf, e që kjo të na shpierë deri te konstatimi mbi ndarjen, sepse ajo që është e njohur, është e njohur sipas dëshirës së Zotit, …". Imam Maturidiu, op. cit., fq. 53.

[15] Allahu xh. sh. është diç, send (shej’un), d.m.th. ekziston me Qenien e Tij dhe me cilësitë e Tij, përveç që nuk ngjason me asnjë send tjetër, sepse "Asnjë send nuk është si Ai …." Esh-Shura (42), 11. Fjala "send", në gjuhë, përdoret si object, për shembull në fjalët e Allahut f.l.: "Allahu ka pushtet mbi çdo gjë" dhe në këtë kuptim nuk lejohet t’i përshkruhet Allahut. Kjo fjalë përdoret edhe si subjekt, sikurse në fjalët: "…Cili send ka dëshminë më të madhe? – Thuaj: Allahu është dëshmues mes meje e jush." El-Enam (6), 19. Mul-la Ali El-Kari, Sherh’ul-fikh el-ekber, Dar’un-Nefais, Bejrut, 1417 h./ 1997, fq. 89.













[16] Këtu theksohen shprehjet e ilm’ul-kelamit xhewher dhe a`rad. Dijetarët thonë se bota, me të gjitha pjesët e saj, është e krijuar dhe ndahet në materie dhe aksidente. Materia është ajo që ekziston vetvetiu, kurse dijetarët, me ekzistimin nga vetvetiu, nënkuptojnë zënien e hapësirës pa atë që këtë zënie të hapësirës ta përcjellë zënia e hapësirës nga ndonjë send tjetër. Materia përbëhet prej dy pjesëve e më tepër, dhe ky është trup el-xhism, ose mund të jetë e thjeshtë, që quhet el-xhewher. Xhewheri është pjesë, e cila nuk mund të ndahet – atomi. Nga ana tjetër, ajo që nuk mund të ekzistojë vetvetiu, por varet nga diçka tjetër dhe e përcjell në zënien e hapësirës, apo është në raport me ndonjë raport të gjërave dhe të atributit të saj, quhet aksidencë, el-a`rad. Aksidenca lind në materie dhe prezanton shenjat e saj. Shembulli i aksidencës është ngjyra, shija, aroma etj. Sa`duddin Taftazanij, Sherh’ul-akaid’in-nesefijjeh. Shih: www.islam.co.ba.

[17] Shih: El-Bekare, 22.

[18] Mul-la Ali El-Kari, Sherh’ul-fikh el-ekber, op. cit., fq. 89-90.

[19] Mos`hyrja në cilësi (kualitet), domethënë vendimi se dija për domethënien e vërtetë të fjalës së Zotit tefvid, i përket Allahut dhe ky është qëndrimi dhe metoda e paraprijësve të mirë. Imami Ebu Hanifeh, në traktatin e tij El-Vasijjet, thotë: "Ne e konfirmojmë se – Allahu mbi Arsh është lartësuar – pa pasur nevojë për Arshin. Sikur Ai të kishte nevojë për Arshin dhe uljen në të, ku ishte atëherë para se ta krijonte Arshin? Ai është i lartësuar dhe i pavarur nga kjo." Janë të shkëlqyeshme fjalët e Imam Malikut, kur është pyetur për këtë: Ngritja është e njohur, cilësia e saj është e panjohur, pyetja për këtë çështje është risi, kurse të besohet në këtë është detyrim. "Mul-la Alij ibn Sultan Muhammed El-Kari, Sherh’ul-fikh’il-ekber, botimi I, Dar’un-nefa`is, Bejrut, 1417 h./1997, fq. 92-96.

Meqë nuk është e mundur të kuptohen këto shprehje në domethënien e tyre tekstuale, si organe trupore, zënia e hapësirës dhe gjendjet shpirtërore, për shkak të dëshmive kategorike që i mbrojnë këto, kurse njëkohësisht nuk është i lejuar mohimi i bazës së shprehjeve, për shkak të pamundësisë së arritjes së thelbit të përshkrimit, kuptohen si domethënie figurative të cilësive – pa hyrë në cilësi. Besohet edhe në atë, që erdhi në ajete dhe hadithet e vërtetuara duke e miratuar tenzihun – mohimin e asaj në çka tregon gabimisht domethënia teksuale, sikurse që është cilësia, zënia e hapësirës dhe gjendjet shpirtërore. Besohet në këtë, edhe pse nuk dihen hollësitë e kësaj. Prej Kemaluddin Bejadi (vdiq 1098 h./1687), Isharat’ul-meram min ibarat’il-imam, Kairo, 1368 h./21 prill 1949, sipas: M. Omerdic.

[20] Imam Nesefiu, op. cit., fq. 16-18. Imam Maturidiu, op. cit., fq. 61.

Vullneti i Allahut është ai që krijon çka të dëshirojë dhe punon çka të dëshirojë. Shih ajetet kur’anore: En-Nisa, 27, El-Bekareh, 185, Ta Ha, 110, El-En’am, 103 etj. Shih: Z. Adilovic, op. cit., fq. 84-85.

Lewhi mahfudh (Tabela, pllaka sekrete e ruajtur mirë), e përmendur në Kur’an, sureja 85, 22. Shih: Nerkez Smailagić, Leksikon islama, Sarajevë, 1990, fq. 359. Po ashtu: Xhemil Saliba, El-Mu’xhem’ul-felsefijj, II, Bejrut, 1994/14145 h.., fq. 293-294.

[21] Shprehjet e përdorura el-kada we’l-kader janë përkthyer si caktim (kada`) dhe përcaktim (kader). Dijetarët theksojnë përkufizime të ndryshme të këtyre shprehjeve, kurse njëra prej tyre është se shprehja e parë el-kada d.m.th. përgjithësisht caktim, ndërsa shprehja el-kader d.m.th. caktim më i hollësishëm. Mul-la Ali El-Kari, op. cit., fq. 100 e tutje.

Shprehja el-kada d.m.th. "dija e Allahut Fuqiplotë që nga përjetësia (ezeli) për të gjitha gjërat se çfarë do të ndodhë në të ardhmen", ndërsa shprehja el-kader d.m.th. ka për qëllim realizimin e atyre gjërave në akte dhe ajo në përputhje me dijen e përjetshme të Allahut, që është e lidhur me ato gjëra." El-Buti, op. cit., fq. 150 e tutje.

[22] Tahaviu pohon: "Vullneti i Tij është mbi të gjitha vullnetet." Sipas: Z. Adilovic, op. cit., fq. 250-251.

[23] Tahaviu mendon se "njerëzve iu takon realizimi i tyre" d.m.th. e veprave, me vullnetin e tyre të pjesërishëm, për ç’arsye ata shpërblehen, apo ndëshkohen.



[24] "Zoti i krijoi krijesat të tilla, që të mund të bëjnë edhe mirë edhe keq." Shih: Et-Tegabun, 2.

[25] Shprehjet hidhlan përkthehet si lënie, braktisje në kuptim të mosdhënies së udhëzimeve dhe prokurimit, furnizimit dhe tewfik përkthehet si ndihmë në kuptimin e dhënies së udhëzimit. Shih: Mul-la Ali El-Kari, op. cit., fq. 108.

Për fitren (natyrën e pastër, kongjenitale) në Islam konsulto veprën mjaft analitike dhe informative: Muhammed Jasin, Priroda covjeka u islamu, Sarajevë, 2003/1424 h..

[26] Fjalëpërfjalshëm: min sulbihi - "nga kryqet e tij". Mul-la Alij El-Kari, op. cit., fq. 109.

[27] Ebu Hanifeh zhvilloi teorinë e lirisë së plotë të zgjedhjes ndërmjet besimit dhe mosbesimit. Kjo tregon se njeriu është i lirë të besojë, të ketë prirje, simpati për besim apo për mosbesim. Pranimi i njeriut (El-A’raf, 172) nuk do të thotë edhe pranim i plotë, apo besim.

Mu’tezilitët kanë mendim të kundërt me Ebu Hanifen.

Mosaftësia e të kuptuarit të Allahut, nuk është provë e të ekzistuarit të Tij. Ebu Bekri r.a. ka thenë: El-`Axhzu `an derek’il-idraki idrakun, që d.mt.h.: "Pafuqia e njohjes së esencës së Zotit është njohja e Tij." Përkthim i lirë, sipas: Mehmed Handzić, Izabrana djela, VI, op. cit., fq. 369.

[28] Mendohet në kontratën e njohur, për të cilën flitet në Kur`an, në suren El-A`raf (7), 172: "Përkujto kur Zoti Yt nxori nga shpina e bijve të Ademit pasardhësit e tyre dhe i bëri dëshmues të vetes së tyre (duke u thënë): "A nuk jam Zoti juaj?" Ata thanë: "Po, dëshmuam!" Të mos thoni në Ditën e Kijametit: "Ne nga ky (dëshmim) ishim të panjohur."

Imam Tahaviu pohon se kontrata, përkatësisht "besa që është marrë nga Zoti xh. sh., prej Ademit dhe pasardhësve të tij, është e vërtetë", kurse Vehbi Gavoçi pohon se "nuk e dimë konkretisht se çfarë ka qenë fjala e dhënë prej Ademit dhe fëmijëve të tij, prej njerëzve sa të jetë kjo jetë. E besojmë atë besë, po nuk e dimë se si është marrë ajo besë, a fjalë, nga të gjithë njerëzit." Vehbi Gavoçi, op. cit., fq. 78.

[29] Ebu Hanifeh konsiderohet nismëtar dhe themelues i teorisë së fitimit dhe arritjes. Ebu Hanifeh njeriun e sheh plotësisht të lirë, por kjo liri është në pajtim me vullnetin e Zotit dhe në dijen e Tij të amshueshme. Zoti e ka krijuar njeriun dhe veprat, kurse njeriu zgjedh dhe përzgjedh çka do të veprojë, mirë apo keq. Këtu qëndron edhe vetëfitimi, vetëarritja e shpërblimit apo ndëshkimit.

Shih mendimin e dijetarit të madh boshnjak: Mehmed Handzic, Izabrana djela, VI, op. cit., fq.371 e tutje.

[30] Vehbi Gavoçi pohon se "njeriu ka liri për të zgjedhur punët që do të bëjë, me vullnet, por jo në çështje të natyrës, prandaj njeriu do të merret në pyetje ‘pse nuk është falur’ por nuk do të merret në pyetje ‘pse ka nevojë për ushqim, pse do të hajë, pse është i bardhë a i zi …’." Op. cit., 130.

[31] Shih: Err-Rra’d, 16.

[32] Shih: Ez-Zumer, 7.

Në fitimin, arritjen e tij, njeriu mund të bëhet besimtar, por mund edhe ta refuzojë besimin. Ai e bën këtë lirisht.

Mëkatet nuk mund ta nxjerrin njeriun nga besimi, sikurse që disa veprime fetare nuk mund ta bëjnë mosbesimtarin besimtar, sepse, sipas Ebu Hanifes, veprat nuk janë edhe vetë imani.

Xhehm ibn Safwan mendon se njeriu nuk ka pjesëmarrje në fitim. Njeriu është i detyruar me vullnetin e lartë të punojë diç, sikur dridhja e dorës së sëmurë, dridhja e syrit, të rrahurit e zemrës, rrjedha e ujit, fryrja e erës.

Shih: Mul-la Ali El-Kari, op. cit., fq. 119-125.

[33] Imam Maturidiu pohon se pejgamberët "nuk kanë bërë mëkate të mëdha". Por, pohon ai "prej gabimeve të vogla nuk kanë qenë të ruajtur." Imam Maturidiu, op. cit., fq. 86 dhe 87.

Gabimet e vogla të disa pejgamberëve, dijetarët i kanë quajtur si rrëshqitje (lapsus) dhe, për to, Krijuesi ka dhënë shenjë menjëherë. Shih: Bekir Topaloglu, Yusuf Sevki Yavuz, Ilyas Çelebi, në: Bazat e besimit islam, Prishtinë, 2002, fq. 144.

Mehmed Hanxhiq, duke analizuar cilësitë e pejgamberëve, pohon se pejgamberët "duhet pa tjetër të jenë të ruajtur edhe para edhe pas pejgamberisë nga ajo që kundërshton fenë (kufri), për shembull, nuk bën t’i luten idhujve, të mohojnë Zotin etj., qoftë kjo edhe para pejgamberisë. Pas pejgamberisë, pejgamberët duhet të jenë të ruajtur nga të gjitha mëkatet." Mehmed Handzic, Izabrana djela, VI, op. cit., fq. 383.

Përndryshe, pejgamberët e Zotit janë njerëz të rëndomtë: ushqehen, flenë, martohen, mund të jenë të varfër, të pasur, të sëmurë, të harrojnë, vdesin dhe të gjitha cilësitë e tjera që i përkasin njeriut.

El-Buti pohon se meqë "gjynahet ndryshojnë për nga rreziku, gjynahu më i rrezikshëm është kufri" për të konstatuar se "pejgamberët janë të pagabueshëm, të mbrojtur nga kufri, si para pejgamberisë ashtu edhe pas saj, dhe për këtë ka ixhma."

Por, sa i përket gabimeve të vogla, dijetarët i ndajnë mendimet. El-Buti pohon se "mundësia e ixhtihadit nuk hyn aspak në grupin e gjynaheve". Shih gjerësisht: El-Buti, op. cit., fq. 196 e tutje.

[34] Muhammedi a.s. është imam i të devotshmëve, sepse është i dërguar që t’i nxjerrë njerëzit nga mosbesimi dhe të mënjanojë çdo send, që largon nga kënaqësia e Zotit xh. sh. Në disa hadithe, Muhammedi a.s. për veten thotë:

"Nuk ka pejgamber pas meje." Buhariu.

"Unë jam më i devotshmi ndaj Zotit xh.sh." Buhariu.

"Unë jam zotnia i pejgamberëve në jetën e ardhshme". Tirmidhiu. Sipas: Vehbi Gavoçi, op. cit., fq. 64-65.

[35] Pagabueshmëria e pejgamberëve dhe e Pejgamberit a.s., në dorëzimin e porosisë dhe zbatimin e misionit të besuar hyjnor, është çështje rreth së cilës shkencëtarët janë pajtuar qysh herët. Njëherë kur pejgamberët të zgjidhen për detyrë, thirrja pejgamberike dhe zbatimi i detyrave të besuara nuk bartin me vete kurrfarë kompensimi nga kjo botë. Puna e tyre është pasojë e domosdoshme e shpalljes së këtillë hyjnore. Sikur edhe të gjithë njerëzit, pejgamberët në çështje botërore mund të gabojnë, por virtyti i tyre është në çështjen që Zoti ua tërheq vërejtjen, i qorton ata dhe ua përmirëson gabimin atyre.

Do t’i cekim dy shembuj, ku Allahu e qorton Muhammedin a.s.:

Shembulli i parë:

"Mos nxito me gjuhë (deri sa i përsërit fjalët e Shpalljes), sepse, me të vërtetë, Ne e kemi për detyrë tubimin (në zemrën tënde) dhe ta lexojmë atë ty (ashtu si duhet); e kur ta lexojmë atë ty, ti përcille me të dëgjuar leximin e tij (me tërë shpirtin tënd). E pastaj është obligimi Ynë që ta shkoqisim atë." (El-Kijameh, 16-19).

Për ta kuptuar më plotë këtë fragment parentetik kur’anor (ajetet 16-19) duhet të kemi parasysh edhe ajetin 114, të sures Ta Ha: "…Ti mos nxito me Kur’anin para se të përfundojë shpallja e tij te ti, …". Kjo vërejtje i është bërë Muhammedit a.s., por edhe tërë besimtarëve. Shih: Muhammed Asad, Poruka Kur’ana, Sarajevë, 1425 h./2004, fq. 476 dhe 932.

Shembulli i dytë:

"Ai vrenjti fytyrën dhe u kthye, ngase atij i erdhi i verbëri." Abese, 1-2.

Komentatorët thonë se "një ditë, sipas transmetimeve autentike, Muhammedi a.s. ishte i thelluar në bisedë me disa krerë mekas, duke shpresuar t’i bindë ata dhe nëpërmjet tyre të ndikojë edhe te banorët e tjerë. Mirëpo, në këto çaste, Muhammedit a.s. iu afrua një pauses i tij, i verbëti Abdullah ibn Shurejh, i njohur sipas emrit të gjyshes së tij Ibn Umm Mektum, me lutje që t’i sqarojë disa ajete kur’anore. I shqetësuar me këtë ndërprerje, Muhammedi a.s. "u mërrol dhe u kthye" nga i verbëri. Menjëherë u shpallën dhjetë ajetet e para të sures ‘Abese’, si qortim. Pas shumë vitesh, Muhammedi a.s. e përshëndeti Ibn Umm Mektum: Merhaben bi men `âtebenî fîhî rabbî që d.m.th.: "Mirësevjen ti, për shkak të të cilit Krijuesi im më ka qortuar." Sipas: Muhammed Asad, Poruka Kur’ana, Sarajevë, 1425 h./2004, fq. 951. Krahaso: Shejh Muhammed El-Gazali, Tematski tefsir kur’anskih sura, Sarajevë, 1424 h./2003, fq. 697-698.

El-Buti pohon se "gabimi i Pejgamberit gjatë ixhtihadit nuk quhet gabim, përveç se nga këndvështrimi i Pejgamberit s.a.v.s. në raport me Zotin. Kurse shikuar nga aspekti i njerëzve, ata nuk kanë rrugë tjetër vetëm se ta ndjekin atë në të dy rastet, d.m.th.: çdo gjë që vjen prej Pejgamberit, doemos, duhet ta pranojnë dhe ta ndjekin atë." El-Buti, op. cit., fq. 197.

[36] Shih: Mul-la Alij El-Kari, op. cit., fq. 153; shih: El-Kur’an, Et-Tewbeh, 100.

[37] Ebu Hanifes i është imponuar çështja e rangimit, radhitjes së halifëve besimdrejtë, sepse dominonte një kohë me shumë probleme. Sidomos shi’itët dhe harixhitët ishin shumë aktivë në këtë çështje. Ebu Hanifeh mendon se vetë radhitja e tyre në sundim, është një tregues i rangimit të tyre të drejtë.

Shi’itët mendojnë se Aliu r.a. ka pasur përparësi ndaj halifëve të tjerë, Ebu Bekrit, Omerit dhe Osmanit r. anhum, sepse, sipas tyre, këtë e ka theksuar vetë Muhammedi a.s.. Shumica muslimane mendon se rangimi i ndodhur në histori është më i drejti.

Mendohet se Ebu Hanifeh ka pasur simpati ndaj Aliut r.a. më tepër se ndaj Osmanit r.a., mirëpo e ka ruajtur këtë radhitje të pranuar nga shumica. M. M. Sharif, II, op. cit., 89-90. H. Laoust, op. cit., fq. 86.

El-Esh’ariu shtron tri mendime rreth përparësisë së ardhjes në sundim të halifëve:

1. Ata që mendojnë se Aliu r.a. ka të drejtë;

2. Ata që mendojnë se El-Abbasi ka të drejtë dhe;

3. Ata që mendojnë se Ebu Bekri a.s. ka të drejtë.

El-Esh’ariu vazhdon të pohojë se edhe pse Aliu dhe Abbasi u vonuan, megjithatë i dhanë zotimin e tyre Ebu Bekrit r.a. Sipas: El-Esh’arij, Kitab’ul-lum’a, op. cit., fq. 178 e tutje.

El-Esh’arij lejon mundësinë teorike që nëpërmjet legjitimimit tekstual të imametit, eksplicit (nass xhel-lij) apo implicit (nass hafi), bashkësia të nxjerrë përfundime të ngjashme.

El-Esh’arij refuzon shi’itët, ravenditët dhe bekritët, dhe pohon se traditat e tyre janë të izoluara dhe nuk mund të shërbejnë si prova të sigurta. Në favor të këtij mendimi, ai thekson se, edhe Kur’ani flet për halifatin e Ebu Bekrit dhe Omerit. Kur’ani, sureja 9, ajeti 83. Shih: El-Esh’arij, Kitab’ul-lum’a, op. cit., fq. 180, fusnota 282.

[38] Mul-la Ali El-Kari, op. cit., fq. 155-159.

Ebu Hanifeh pohon se imani është i qartë, sikurse edhe kufri që është i qartë, sikur që dallon qartë ulja nga ngritja, e bardha nga e zeza etj. Në këtë çështje, Ebu Hanifeh është kategorik, sepse pati filluar të paraqiten mendime të disa njerëzve, duke thënë: Unë jam besimtar, nëse don Allahu. Ebu Hanifeh e refuzon këtë bindje dhe pohon se ky është dyshim në besimin personal.

Shafinjtë thonë se ne e përdorim këtë formulim, jo për dyshim në besimin personal, por nga urtia dhe respekti ndaj Zotit. Ky mospajtim ndërmjet hanefinjve dhe shafinjve është pasojë e konceptimit të imanit: Shafiu mendon se veprat janë pjesë të imanit, kurse Ebu Hanifeh mendon se ikrari dhe tasdiki janë pjesë të imanit, por jo edhe veprat.

Në anën tjetër, Imam El-Gazaliu hadithin Lâ jezni’z-zânî hîne jeznî we huwe mu’minun që d.m.th. "Kur kurvari bën kurvëri, këtë nuk e bën si besimtar". Ebu Hurejreh, Sahih.

As’habët kanë besuar se me prostitucion (zina’) nuk dilet nga imani, por kuptimi i hadithit është se besimtari nuk


Kostenlose Homepage von Beepworld
 
Verantwortlich für den Inhalt dieser Seite ist ausschließlich der
Autor dieser Homepage, kontaktierbar über dieses Formular!
>